You are here

Сұрақ-жауаптар «Еңбек құқығы мәселелері»

Сұрақ тақырыбы: 

Саламатсызба! Келесі сұраққа жауап беруіңізді сұраймын.

              Еңбек шарты мерзімінің аяқталуына байланысты, жұмыс беруші жұмыскерді жұмыстан босатқысы келсе, бірақ аяқталу күнінде жұмыскер іссапарда болса, еңбек шарты қалай тоқтатылады және жазбаша хабарлама қай күні табыс етілуі тиіс?

Жауап: 

Жауапсыз

Сұрақ тақырыбы: 

                                                           

                                                                                                Құрметті Тамара Касымовна!

Жауап: 

Құрметті Турсынкуль Алиевна!

 

Қазақстан Республикасының қолданыстағы еңбек заңнамасының талаптарына (ҚР Еңбек кодексінің 54-б. 2-т.) сәйкес жұмыс берушіге, басқада жұмыскерлер санатымен қатар, жүктілік туралы анықтаманы ұсынған жүктi әйелдермен осы Еңбек кодексінің  52-бабы 1-тармағының 2) және 3) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша (яғни жұмыскерлер штаты немесе санын қысқарту бойынша) жұмыс берушінің бастамасымен еңбек шартын бұзуға жол берілмейді.

Яғни, қызыңыздың жұмыс берушісі тарапынан онымен еңбек шартын дәл осы негіздемелер бойынша жұмыстан шығару заңға қайшы келеді. Осыған орай, қызыңызға  жұмыс берушінің заңсыз әрекеттері жөнінде жергілікті еңбек инспекциясы органдарына жазбаша шағымдану қажет, себебі заңнама талаптарына сәйкес мекемеде  жоспардан тыс тексеріс  өткізу үшін  жұмыскердерден түскен  жазбаша шағым негіз болады.    

Дегенмен, мәлімет ретінде жұмыс беруші жүкті әйелдермен еңбек шартын өз бастамасымен жоғарыда аталған негіздемелерден басқа себептер бойынша (мысалы атқаратын лауазымына біліктілігінің жеткіліксіздігіне байланысты сәйкес келмеуі  және т.б.) бұза алатынын назарыңызға саламыз.  

 

Сұрақ тақырыбы: 

2017 жылдын январь айнынан бастап енбек акы бермесе, не истеу кажет. казир 27.04.2017. sarmergen@mail.ru

Жауап: 

 

       Құрметті Сармарген!

       Сізге бұл жағдай жөнінде жергілікті әкімшілік жанындағы мемлекеттік еңбек инспекциясы немесе прокуратура органдарына шұғыл жазбаша хабарлау қажет.

       Аталған органдар тарапынан  жұмыскерлерге жалақы берешегі бар жұмыс берушіге  қатысты тиісті ден қою шаралары қабылданатын болады.

      Бүл ретте, қолданыстағы еңбек заңнамасына сәйкес  жалақыны толық көлемде және еңбек шартында белгіленген мерзімдерде төлемеген кезде жұмыс беруші Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауаптылықта болады. Жұмыс беруші төлем кідіртілген кезең үшін жұмыскерге берешек пен өсімпұл төлейді. Өсімпұл мөлшері жалақы төлеу жөніндегі міндеттемелерді орындау күніне Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қайта қаржыландырудың ресми мөлшерлемесі негізге алына отырып есептеледі және төлем жүргізілуге тиісті келесі күннен бастап мерзімі өткен әрбір күнтізбелік күн үшін есепке жазылады және төлем жасалған күнмен аяқталады.

 

орынд. Ш. Молдабекова, бас мемлекеттік еңбек инспекторы

2 мамыр, 2017 - 10:32 өзгертілді
Сұрақ тақырыбы: 

Сәлеметсіз бе?!     Еңбек кодексынын 36-37 баптары бойынша заңда жұмыс беруші стажировкаға емес, сынақ мерзіміне жұмысқа шақыра алады. Бұл дегеніміз жұмыс істеген сәттен бастап еңбек шартына қол қойып барып, сынақ мерзімін бастау керек. Енді, менын жағдайым келесідей: Мен 15.10.2016 күні тест арқылы конкурсқа қатысқан болатынмын. 20.10.2016 күні маған сол компаниядан хабарласып, конкурсты ұтқанымды айтып құттықтады. 22.10.2016 күні мен жұмысты бастаған кезден кейін маған стажировка 1 апта болады әрі қарай жұмысқа орналасасыз деді.

Жауап: 

 

         Құрметті Аделя!

         Сіздің  хабарламаңыздан жұмыс берушіңіз тарапынан еңбек заңнамасы нормаларының  өрескел бұзылып отырғанын көруге болады.

         Біріншіден, қолданыстағы еңбек заңнамасы бойынша стажировка деген, яғни қызметкерді сынау үшін оны тегін жұмысқа тарту ұғымы көзделмейді. Қызметкерді сынақ мерзімімен алған кезде онымен еңбек шарты жасалып,  сынақтың нәтижесіне қарамастан оған жалақы  төленеді.

       Осы орайда көрсетіліп отырған жағдайды мәжбүрлі еңбек деп квалификациялауға болады.

       Осы ретте, Сізге бұл жағдай жөнінде жергілікті еңбек инспекциясы органдарына немесе бұл жұмыс берушіде жұмыс атқарғаныңызды растайтын құжаттарыңыз болмаған жағдайда  тікелей сотқа жүгінуді ұсынамыз.

 

орынд. Ш. Молдабекова, бмеи

Сұрақ тақырыбы: 
 
Сәлеметсізбе! Біз Ташкенттен келген оралмандармыз. Менің 16 жасар інім жұмыс істейді. Інімнің басшысы еңбек келісім шартқа отырмады. Інім еңбек шартын жасасуға жол беріле алады ма? Әлде, оралмандармен еңбек шартын жасаспайды ма?
Жауап: 

 

      Құрметті Арайлым!

      ҚР Еңбек кодексінің 31-бабына сәйкес, оралмандар жұмысқа орналасу барысында  еңбек шартын жасау үшін жұмыс берушіге  жергілікті атқарушы органдар берген оралман куәлігін ұсына алады.

     Қолданыстағы еңбек заңнамасына сәйкес он алты жасқа толған азаматтармен еңбек шартын жасасуға жол беріледі.

        Бұл ретте, еңбек шарты:

      1) орта білім беру ұйымында негізгі орта, жалпы орта білім алған жағдайларда, он бес жасқа толған азаматтармен;

      2) оқудан бос уақытта, денсаулығына зиян келтірмейтін және оқу процесін бұзбайтын жұмысты орындау үшін он төрт жасқа толған оқушылармен;

      3) кинематография ұйымдарында, театрларда, театр және концерт ұйымдарында, цирктерде денсаулығына және имандылық тұрғысынан дамуына нұқсан келтірмей, шығармалар жасауға және (немесе) орындауға қатысу үшін осы тармақтың 2) тармақшасында айқындалған талаптарды сақтай отырып, он төрт жасқа толмаған адамдармен еңбек шарты жасалуы мүмкін.

       Осы баптың 2-тармағында айқындалған жағдайларда еңбек шартына кәмелетке толмаған адаммен қатар оның ата-анасының біреуі, қорғаншысы, қамқоршысы немесе асырап алушысы қол қоюға тиіс.

      орынд. Ш. Молдабекова, бас мемлекеттік еңбек инспекторы

2 мамыр, 2017 - 10:14 өзгертілді
Сұрақ тақырыбы: 
Жауап: 

 

       Құрметті Самира!

       Қолданыстағы еңбек заңнамасына сәйкес қызметкерлер  негізгі жұмысынан  бос уақытта  еңбек шарты негізінде  қосымша ақылы жұмыс атқара алады.

       Дегенмен, бұл ретте қолданыстағы еңбек заңнамасымен бірқатар талаптар мен шектеулер қойылатынын атап өткен жөн.

      Атап айтқанда, қоса атқаратын жұмысқа он сегіз жасқа толмаған жұмыскерлерді және ауыр жұмыстарда, еңбек жағдайлары зиянды және (немесе) қауіпті жұмыстарда істейтін жұмыскерлерді орналастыруға жол берілмейді.

    Негізгі жұмыс орны бойынша және қоса атқаратын жұмысы бойынша күнделікті жұмыстың жиынтық ұзақтығы осы Кодекстің 71-бабының 4-тармағында белгіленген күнделікті жұмыс ұзақтығының нормасынан 4 сағаттан артық аспауға тиіс.

     2-ші сұрақ бойынша

     Қолданыстағы еңбек заңнамасына сәйкес  бос тұрып қалу жағдайында жұмыс берушінің жұмыскерді денсаулық жағдайына байланысты қарсы көрсетілімі жоқ басқа жұмысқа оның келісімінсіз, бос тұрып қалудың барлық кезеңіне ауыстыруға құқығы бар.

      Бос тұрып қалу жағдайында басқа жұмысқа уақытша ауыстыру кезінде жұмыскердің еңбегіне ақы төлеу орындалатын жұмыс бойынша жүргізіледі.

      Жұмыс берушіге және жұмыскерге байланысты емес себептер бойынша бос тұрып қалу уақытын ресімдеу тәртібі және бос тұрып қалу уақытына ақы төлеу талаптары еңбек, ұжымдық шарттарда айқындалады және жалақының ең төмен мөлшерінен кем болмайтын мөлшерде, ал жұмыс берушінің кінәсінен болғанда – жұмыскердің орташа жалақысының кемінде елу пайызы мөлшерінде белгіленеді.

        Сонымен қатар, жалпы еңбек заңнамасының сақталуын қадағалаумен  жергілікті еңбек инспекциясы органдары айналысатытын хабарлаймыз.

    орынд. Ш. Молдабекова, бас мемлекеттік еңбек инспекторы

2 мамыр, 2017 - 10:03 өзгертілді
Сұрақ тақырыбы: 

Қазақстан Республикасының Еңбек Кодексіне сәйкес жұмыс беруші ресторан қызметкерлеріне ұялы телефондарды жұмыс уақытында қолдануға тыйым салуына және оны орындамаған жағдайда айыппұл  төлеуге мәжбүрлеуге құқылы ма? Егер осындай тыйым салыну тек ауызша түрде ескертіліп, келісім-шартта көрсетілмеген жағдайда орын алса.

Жауап: 

 

    Құрметті Самира!

     ҚР Еңбек кодексіне  сәйкес қызметкерлерге қатысты қолданылатын тәртіптік шараларға: 

    1) ескерту;

      2) сөгіс;

      3) қатаң сөгіс;

      4) осы Кодекстің 52-бабы 1-тармағының 8), 9), 10), 11), 12), 13), 14), 15), 16), 17) және 18) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша, еңбек шартын жұмыс берушінің бастамасы бойынша бұзу түріндегі тәртіптік жазалар жатады.

         Еңбек кодексімен бұлардан басқа  тәртіптік жазаларды қолдануға тыйым салынады.

         Осы орайда,  жұмыс берушіңіз тарапынан қызметкерлерге штраф салу практикасы заңға қайшы келеді.

      Сонымен қатар, тәртіптік жаза тәртіптік теріс қылық үшін  қолданылатынын атап өткен жөн. Еңбек кодексі бойынша  тәртіптік  теріс қылық - жұмыскердің еңбек тәртібін бұзуы, сондай-ақ еңбек міндеттерін тиісінше орындамауы болып танылады.

      Өз кезегінде еңбек тәртібі – жұмыс беруші мен жұмыскерлердің Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерінде, сондай-ақ келісімдерде, еңбек, ұжымдық шарттарда, жұмыс берушінің актілерінде, құрылтай құжаттарында белгіленген міндеттемелерді тиісінше орындауы болып табылады.

     Демек, егер ұялы телефондарды жұмыс бабында  пайдалануға  осы аталған құжаттардың бірінде тыйым салынған жағдайда  ғана  жұмыс беруші ол үшін тәртіптік жаза түрлерін қолдануға құқылы.

      Жоғарыда аталған нормалар жұмыс берушіңіз тарапынан сақталмаған жағдайда қызметкерлер  жергілікті еңбек инспекциясына жазбаша шағымдануы тиіс.

орын. Ш. Молдабекова, бас мемлекеттік еңбек инспекторы

2 мамыр, 2017 - 09:46 өзгертілді
Сұрақ тақырыбы: 
Жауап: 

 

      Құрметті Мереке Жұмабайқызы!

      Егер жұмыс берушіңіз Сізді еңбек шарты мерзімінің аяқталуына байланысты жұмыстан шығарған болса, оның әрекеттері заңға қайшы келмейді.

     Денгенмен, жұмыс беруші    жылына бір рет   Сізге жыл сайынғы ақылы еңбек демалысын беруге тиіс.

     Егер демалысыңыздың ұзақтығы  еңбек шартының қолданысының аясынан тыс болған жағдайда  Сізбен еңбек  шарты осы демалыстың аяқталысымен тоқтатылуы тиіс болатын.

        Осы орайда, Сізге бұл мәселемен жергілікті  әкімшілік жанындағы  мемлекеттік еңбек инспекциясы органдарына  жазбаша шағымдану қажет.

       Мемлекеттік еңбек инспекторлары жұмыс берушіңіздің мекемесінде тексеріс жүргізіп, бұл жағдайдың анық-қанығын анықтап, қажет болған жағдайда жүмыс берушіге тиісті шара қолданатын болады.

 

орын. Ш. Молдабекова, бас мемлекеттік еңбек инспекторы

2 мамыр, 2017 - 09:27 өзгертілді
Сұрақ тақырыбы: 

Сұрақ қоюшы: Абдикалиева Мереке Жумабаевна

Жауап: 

Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының бұзылуына кінәлі тұлғалар Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауаптылықта болады.

Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасының сақталуын мемлекеттік бақылауды мемлекеттік еңбек инспекторлары жүзеге асырады.

Сондықтан, жұмыскер еңбек құқығын қорғау үшін еңбек инспекциясы жөніндегі жергілікті орғанға шағымдану қажет.

Еңбек инспекциясы түскен арыз негізінде мекемеде тексеру жұмыстарын жүргізіп, бұзушылық анықталған жағдайда заңнамаға сәйкес тиісті шараларды қабылдайтын болады.  

Сонымен біоге, жұмыскерді жұмысқа қайта алу мәселесі татуластыру рәсiмдері арқылы ұйымдағы келісу комиссиясы (Кодексің 159-161-баптары), ал реттелмеген мәселелер не келісу комиссиясы шешімінің орындалмауы бойынша сот тәртібімен шешілуі тиісті.

 

22 сәуір, 2017 - 15:41 өзгертілді
Сұрақ тақырыбы: 

Сәлеметсіздер ме!Мен Алматы қаласы,Нарxоз университетінің 2 курс студентімін.

Жауап: 

Қоса атқарылатын жұмыс – бұл жұмыскердің негізгі жұмысынан бос уақытында еңбек шарты жағдайында тұрақты, ақы төленетін басқа жұмысты орындауы. Негізгі жұмыс орны бойынша және қоса атқаратын жұмысы бойынша күнделікті жұмыстың жиынтық ұзақтығы Еңбек кодекстің 71-бабының 4-тармағында белгіленген күнделікті жұмыс ұзақтығының нормасынан 4 сағаттан артық аспауға тиіс (екі жұмыста жиынтығы жалпы 12 сағат жұмыс атқаруға рұқсат беріледі).

 

Он сегіз жасқа толмаған жұмыскерлерді қоса атқарылатын жұмыс атқаруға тиім салынады.

Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының бұзылуына кінәлі тұлғалар Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауаптылықта болады.

Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасының сақталуын мемлекеттік бақылауды мемлекеттік еңбек инспекторлары жүзеге асырады.

Сондықтан, жұмыскер еңбек құқығын қорғау үшін еңбек инспекциясы жөніндегі жергілікті орғанға шағымдану қажет.

Еңбек инспекциясы түскен арыз негізінде мекемеде тексеру жұмыстарын жүргізіп, бұзушылық анықталған жағдайда заңнамаға сәйкес тиісті шараларды қабылдайтын болады. 

22 сәуір, 2017 - 15:39 өзгертілді

Беттер

ҚР тәуелсіздік жылдарындағы жетістіктері
Министр Т.Дүйсенованың халық алдында есеп беру кездесуі 21.06.2017 ж.
«ӨРЛЕУ» жобасы
Қазақстанда іске асырылып жатқан үздік әлеуметтік жобалар
Еңбек дағдыларын дамыту және жұмыс орындарын ынталаңдыру
Әр адамға қамқорлық
Жаңа ұлттық қызметтер жіктеуіші