You are here

"Арал өңіріндегі экологиялық қасірет салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы" Қазақстан Республикасының 1992 жылғы 30 маусымдағы Заңы

  Арал өңіріндегі экологиялық қасірет салдарынан зардап шеккен

азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы
 
Қазақстан Республикасының 1992 жылғы 30 маусымдағы N 1468-XII Заңы

            Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1992 ж., 2 т. N V-VII


МАЗМҰНЫ

      Арал проблемасы планетаның орасан зор экологиялық апаты ретінде аса өткір сипат алып отыр. Осыны негізге ала отырып, "Арал өңірінде тұратын халықтың өмір сүру жағдайын түбірінен өзгерту жөніндегі шұғыл шаралар туралы" 1992 жылғы 18 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесі қаулысымен Арал аймағының Қазақстан бөлігі экологиялық қасірет аймағы деп жарияланған болатын.
      Айналадағы табиғи ортаның тез арада шөл далаға айналуы және оның құлдырауының қалпына келмейтіндей тұрақты процесі, тіршілік жағдайының нашарлауы, аурудың көбеюі экологиялық қолайсыз аудандарда тұратын халықты әлеуметтік қорғау шараларын заң жүзінде шешіп, құқықтық жағынан реттеуді талап ететін жаңа әлеуметтік-экономикалық және экологиялық ахуал туғызды.

І бөлім.
ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР

      1-бап. Заңның мақсаты мен міндеттері

      Осы Заң Арал экологиялық апаты салдарынан зардап шеккен азаматтардың қорғалуын қамтамасыз етуге тиіс және олардың статусын, аумақтардың топталуын айқындайды, әлеуметтік оңалту шараларына мұқтаж адамдарға өтем мен жеңілдіктер белгілейді, экологиялық қолайсыз аудандарда тұратын халықтың өмірі мен денсаулығын сақтау, тұрақты тіршілік жағдайын қамтамасыз ету, халықты экологиялық таза тамақ өнімдерімен, медицина құралдарымен, ауыз сумен басым жабдықтау, санитариялық-эпидемиологиялық жағдайды жақсарту жүйесін қалыптастыруға принципті көзқарастарды баянды етеді.
      Заң Арал өңірінің әлеуметтік проблемаларын шешу жөніндегі шараларды жүзеге асырудың негізгі амалын белгілейді.

      2-бап. Арал өңірі Қазақстан бөлігінің экологиялық
             қолайсыз аумағын топтау

      Қалыптасқан экологиялық қолайсыз жағдайдың ауыртпалық дәрежесін, айналадағы табиғи ортаның шөл далаға айналуы мен ластануының адам денсаулығына әсерін ескере отырып, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының тұжырымдамасы негізінде Арал өңіріндегі экологиялық қасірет аумағы:
      экологиялық апат;
      экологиялық дағдарыс;
      экологиялық дағдарыс жағдайына жақындаған аймақтар болып бөлінеді.

      3-бап. Экологиялық апат аймағы

      1. Экологиялық апат аймағы шекарасын белгілеудің негізгі өлшемдері мыналар:
      халық өлімінің тұрақты өсуі;
      экологиялық себептерге байланысты амалсыздан көшіп кету; 
      айналадағы табиғи ортада ластаушы заттар шоғырлануының жол берілетін шекті нормативтерден халық өміріне қауіп төндіретін мөлшерде асып кетуі;
      экологиялық жүйенің толық күйреуі және олардың өздігінен қалпына келу қабілетін жоғалтуы;
      су объектілерінің ғасырлар бойы ауытқудан асып түсетін апатты жағдайда тайыздауы.
      2. Экологиялық апат аймағына Қызылорда облысындағы Арал және Қазалы аудандарының, Ақтөбе облысындағы Шалқар ауданының аумақтары кіреді.

      4-бап. Экологиялық дағдарыс аймағы

      1. Экологиялық дағдарыс аймағы шекарасын белгілеудің негізгі өлшемдері мыналар:
      халықтың ерекше ауруларының тұрақты өсуі;
      айналадағы табиғи ортада ластаушы заттар шоғырлануының жол берілетін шекті нормативтерден халық денсаулығына қауіп төндіретін мөлшерде асып кетуі;
      экологиялық жүйелердің түр-тұқым құрамының азаюы мен құрылымдық тұтастығының бұзылуы, экологиялық жүйелердің биологиялық өнімділігінің 75 процентке төмендеп кетуі;
      су объектілерінің орташа көп жылдық ауытқудан асып түсетін мөлшерде дағдарысты жағдайда тайыздауы.
      2. Экологиялық дағдарыс аймағына Қызылорда облысы (3-бапта көрсетілген аудандардан басқа) аудандарының аумағы, Қызылорда қаласы мен әкімшілік-аумақтық бағынысына жататын елді мекендерді қоса, Ленинск қаласы кіреді.

      5-бап. Экологиялық дағдарыс жағдайына жақындаған аймақ

      1. Экологиялық дағдарыс жағдайына жақындаған аймақ шекарасын белгілеудің негізгі өлшемдері мыналар:
      халықтың экологиялық дағдарыс жағдайына себепті байланысы бар ауруларының тұрақты өсуі;
      айналадағы табиғи ортада ластауыш заттар шоғырлануының жол берілетін шекті нормативтерден тұрақты асып кетуі;
      экологиялық жүйелердің сан жағынан  алғанда түр-тұқымы құрамының азаюы және олардың биологиялық өнімділігінің кемінде 50 процент төмендеп кетуі;
      су объектілерінің орташа көп жылдық ауытқудан асып түсетін мөлшерде тайыздауы. 
      2. Экологиялық дағдарыс жағдайына жақындаған аймаққа Ақтөбе облысының Байғанин, Ырғыз, Мұғалжар (бұрынғы Мұғалжар ауданының елдi мекендерi шекарасының шегiнде), Темiр аудандарының; Оңтүстiк Қазақстан облысының Арыс (оның iшiнде Арыс қаласы), Отырар, Созақ, Шардара аудандарының және Түркiстан қаласының, сондай-ақ Қарағанды облысының Ұлытау ауданының (бұрынғы Жезқазған облысының Жездi ауданының елдi мекендерi шекарасының шегiнде) аумақтары кiредi. 
      Ескерту. 5-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 1997.11.04. N 186 Заңымен.

ІІ-бөлім.
АРАЛ ӨҢІРІНДЕГІ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АПАТ ПЕН ДАҒДАРЫСТЫ
ЖАҒДАЙ САЛДАРЫНАН ЗАРДАП ШЕККЕН АЗАМАТТАРДЫҢ
СТАТУСЫ

      6-бап. Экологиялық апат салдарынан зардап шеккен
             азаматтардың статусы

      Экологиялық апат салдарынан зардап шеккендерге мыналар жатады:
      1) белгіленген тәртіппен экологиялық апат аймағы статусын алған аумақта 1970 жылдан бастап осы кезге дейін кемінде 10 жыл тұрып жатқан немесе тұрған азаматтар (он жасқа дейінгі балаларды қоса);
      2) экологиялық қасіретпен себепті байланысы бар аурудан денсаулығын жоғалтқан, осы аймақта кемінде 3 жыл тұрған немесе тұрып жатқан азаматтар.

      7-бап. Экологиялық дағдарыс салдарынан зардап
             шеккен азаматтардың статусы

      Экологиялық дағдарыс салдарынан зардап шеккендерге мыналар жатады:
      1) белгіленген тәртіппен экологиялық дағдарыс аймағы статусын алған аумақта 1975 жылдан бастап осы кезге дейін кемінде 15 жыл тұрып жатқан немесе тұрған азаматтар (15 жасқа дейінгі балаларды қоса);
      2) экологиялық қасіретпен себепті байланысы бар аурудан денсаулығын жоғалтқан, осы аймақта кемінде 5 жыл тұрып жатқан немесе тұрғын азаматтар.

      8-бап. Экологиялық дағдарыс жағдайына жақындау
             ықпалының салдарынан зардап шеккен
             азаматтардың статусы

      Экологиялық дағдарыс жағдайына жақындау салдарынан зардап шеккендерге мыналар жатады:
      1) белгіленген тәртіппен экологиялық дағдарыс жағдайына жақындаған аймақ статусын алған аумақта 1975 жылдан осы кезге дейін кемінде 20 жыл тұрып жатқан немесе тұрған азаматтар (балалар мен 18 жасқа дейінгі жасөспірімдерді қоса);
      2) экологиялық қасіретке себепті байланысы бар аурудан денсаулығын жоғалтқан, осы аймақта кемінде 7 жыл тұрған немесе тұрып жатқан азаматтар.

      9-бап. Экологиялық қасірет салдарынан зардап шеккен
             азаматтарды тіркеу тәртібі туралы

      Экологиялық қасірет салдарынан зардап шеккен азаматтарды тіркеу Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинеті белгілеген тәртіппен тұрғылықты жері және экологиялық қасірет аймағындағы бұрынғы тұрған жері бойынша жүзеге асырылады.

      10-бап. Аймақтар шекарасын және экологиялық қасірет
              салдарынан зардап шеккен азаматтардың статусын
              өзгерту

      Экологиялық апат, экологиялық дағдарыс және экологиялық дағдарыс жағдайына жақындаған аймақ шегінде экологиялық қасірет аймақтары шекарасын, сондай-ақ экологиялық қасірет салдарынан зардап шеккен азаматтардың статусын өзгертуді Арал өңірі проблемалары жөніндегі арнаулы мемлекеттік органның, Қазақстан Республикасы Экология және биоресурстар министрлігінің, Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинеті жанындағы Гидрометеорология жөніндегі бас басқарманың, Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының, Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің жергілікті әкімдермен және басқа құзыретті мекемелермен және ұйымдармен бірлесе отырып ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Министрлер Кабинеті Жоғарғы Кеңестің қарауына енгізеді.

ІІІ бөлім.
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАСІРЕТ АЙМАҒЫНДА ТҰРАТЫН
АЗАМАТТАРДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАЛУЫ

      11-бап. Тамақ өнімдерімен, сапалы ауыз сумен
              қамтамасыз етудегі басымдық

      Қазақстан Республикасының Министрлер Кабинеті мен жергілікті әкімдер экологиялық қасірет аймағының халқына экологиялық жағынан таза тамақ өнімдерімен және сапалы ауыз сумен қамтамасыз етуде басымдық береді.

      12-бап. Медициналық қызмет көрсетуді, денсаулық сақтау
              ісін қаржыландыруды және материалдық жағынан
              жабдықтауды ұйымдастыру

      Қазақстан Республикасының Министрлер Кабинеті экологиялық қасірет аймағы халқына:
      1) медициналық мекемелерді ұстауға қаржы бөлу нормаларын бір тұрғынға шаққанда экологиялық апат аймағында 1,5 есе, экологиялық дағдарыс аймағында 1,3 есе және экологиялық дағдарыс жағдайына жақындаған аймақта 1,15 есе ұлғайтуға;
      2) медицина техникасын, дәрі-дәрмектерді нысаналы бөлуді қамтамасыз етуге;
      3) аймақтың барлық халқын дүркін-дүркін кешенді түрде медициналық тексеруден өткізіп отыруға, тиісті денсаулық сақтау органдарының жолдамаларымен республиканың барлық клиникаларында, медицина орталықтарында және басқа медицина мекемелерінде медициналық-санитариялық және медициналық-әлеуметтік көмек көрсетілуіне кепілдік береді.

      13-бап. Халықты әлеуметтік жағынан қолдау

      1. Экологиялық қасірет аймағында тұратын халыққа:
      1) экологиялық апат және экологиялық дағдарыс аймақтарында тұрып жатқан және 1998 жылғы 1 қаңтарға дейiн зейнетке шыққан азаматтардың экологиялық қолайсыз жағдайларда тұрып жатқаны үшiн мынадай аймақтар бойынша коэффициент қолданыла отырып зейнетақы алуға құқығы бар:
      Экологиялық апат - 1,5;
      экологиялық дағдарыс - 1,3;
      2) экологиялық жағынан қолайсыз жағдайда тұрғаны үшін:
      экологиялық апат аймағы бойынша      - 1,5
      экологиялық дағдарыс аймағы бойынша  - 1,3
      экологиялық дағдарыс жағдайына
      жақындаған аймақ бойынша             - 1,2
      коэффициентті қолдана отырып, еңбекке ақы, стипендия төлеу;
      3) жыл сайын ақы төленетін қосымша демалыс (еңбектің зиянды
жағдайында жұмыс істегені үшін берілетін демалыстың үстіне):
      экологиялық апат аймағы бойынша     - 12 күнтізбелік күн
      экологиялық дағдарыс аймағы бойынша - 9 күнтізбелік күн
      экологиялық дағдарыс жағдайына
      жақындаған аймақ бойынша            - 7 күнтізбелік күн
      беру белгіленеді; 
      4) еңбек демалысын берумен бірге жыл сайын сауықтыруға арнап қолданылып жүрген төлемдердің үстіне бір айлық тариф нарқы немесе қызметтік айлықақы көлемінде материалдық көмек көрсетіледі.
      2. Экологиялық қасірет аймағында тұратын зейнеткерлер мен мүгедектерге:
      1) (алып тасталды)
      2) (алып тасталды)
      3) (алып тасталды)
      4) қарттар мен мүгедектерге арналған интернат-үйлерде орындармен қамтамасыз етуде артықшылық алуға құқық беріледі. <*>
      5) (алып тасталды)
      6) (алып тасталды)
      Ескерту. 13-бапқа өзгеріс енгізілді - Қазақстан Республикасының 1997.06.19. N 134 Заңымен , 13-баптың 2-тармағының қолданылуы 2000 жылғы 1 қаңтарға дейін тоқтатыла тұрсын - 1999.04.07. N 374 Заңымен , 13-баптың 2-тармағының қолданылуы 2003 жылғы 1 қаңтарға дейін тоқтатыла тұрсын - 1999.11.16. N 481 Заңымен ,  өзгеріс енгізілді - 2004.12.23. N 21 Заңымен (2005 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі).

      14-бап.
      Ескерту. 14-бап алып тасталды - Қазақстан Республикасының 1999.04.07. N 374 Заңымен.

        15-бап. Экологиялық апат салдарынан зардап шеккен
              адамдарға берілетін қосымша өтемдер мен
              жеңілдіктер

      Осы Заңның 6-бабында аталған адамдардың:
      1) (алып тасталды)
      2) (алып тасталды)
      3) тұратын үйін меншігіне тегін алуға құқығы бар.
      4) (алып тасталды)
      5) (алып тасталды)
      Ескерту. 15-баптың 4-тармақшасы жаңа редакцияда - Қазақстан  Республикасының 1997.04.02. N 88 Заңымен , 15-баптың қолданылуы 2000 жылғы 1 қаңтарға дейін тоқтатыла тұрсын - 1999.04.07. N 374 Заңымен (2005 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі), 15-баптың қолданылуы 2003 жылғы 1 қаңтарға дейін тоқтатыла тұрсын - 1999.11.16. N 481 Заңымен , өзгеріс енгізілді - Қазақстан Республикасының 2004.12.23. N 21 Заңымен (2005 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі).

      16-бап. Экологиялық дағдарыс салдарынан зардап шеккен
              адамдарға берілетін қосымша өтемдер мен
               жеңілдіктер

      Осы Заңның 7-бабында аталған адамдардың:
      1) (алып тасталды)
      2) (алып тасталды)
      3) тұратын үйін меншігіне тегін алуға құқығы бар.
      4) (алып тасталды)
      5) (алып тасталды)
      Ескерту. 16-баптың 4-тармақшасы жаңа редакцияда - Қазақстан  Республикасының 1997.04.02. N 88 Заңымен , 16-баптың қолданылуы 2000 жылғы 1 қаңтарға дейін тоқтатыла тұрсын - 1999.04.07. N 374 Заңымен (2005 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі), 16-баптың қолданылуы 2003 жылғы 1 қаңтарға дейін тоқтатыла тұрсын - 1999.11.16. N 481 Заңымен , өзгеріс енгізілді - Қазақстан Республикасының 2004.12.23. N 21 Заңымен (2005 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі).

      17-бап. Экологиялық апат аймағынан кетіп қалған
              адамдарға берілетін өтемдер мен жеңілдіктер

      1. Осы Заңның 6-бабында аталған адамдардың:
      1) жаңадан қоныстанған жерде өздерінің кәсібі мен біліктілігіне сәйкес бірінші кезекте жұмысқа орналасуға, немесе ондай жұмыс жоқ болған жағдайда өз тілектері ескеріле отырып басқа жұмыс немесе жаңа кәсіптерді (мамандықтарды) оқып-үйрену мүмкіндіктеріне, оқыту кезеңінде белгіленген тәртіппен жалақысы сақталуға құқық бар.
      2) (алып тасталды)
      3) (алып тасталды)
      2. Экологиялық қасірет салдарынан І және ІІ топтағы мүгедек болған адамдардың жаңа тұрғылықты жері бойынша бірінші кезекте тұрғын үй алуға құқығы бар, бұған облыс орталықтары мен Алматы қаласы жатпайды.
       Ескерту. 17-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2004.12.23. N 21 Заңымен (2005 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі).

      18-бап. Экологиялық қасірет аймағына ерікті түрде
              жалдану бойынша жұмысқа жіберілген немесе
              көшкен адамдарға берілетін өтемдер мен
              жеңілдіктер

      Экологиялық қасірет аймағына ерікті түрде жалдану бойынша жұмысқа жіберілген немесе көшкен адамдардың:
      1) (алып тасталды)
      2) (алып тасталды)
      3) экологиялық қасірет аймағында кемінде бес жыл жұмыс істеген, тұрғын үй жағдайын жақсартуға мұқтаж мамандардың тұрақты тұрғылықты жері бойынша бірінші кезекте үй алуға құқығы бар.
      Ескерту. 18-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2004.12.23. N 21 Заңымен (2005 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі).

      19-бап. Экологиялық қасірет аймағындағы жұмыссыздарға
              берілетін әлеуметтік кепілдіктер мен өтемдер

      Қазақстан Республикасының Үкіметі, облыстардың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жергілікті атқарушы органдары:
      1) қаржы және материалдық қаражаттарды жаңа жұмыс орындарын құруға, ақы төлейтін қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыруға басым бағыттауды;
      2) экологиялық апат аймағынан көшіп-қонушыларды республиканың экологиялық жағынан қолайлы аймақтарында жұмысқа орналастыру жағдайын;
      3) <*>
      4) Арал өңірі проблемаларын шешу үшін қажетті аса зәру кәсіптерді иелену жөніндегі техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі және жоғары білімнің кәсіптік оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарына, сондай-ақ, оқу кезеңінде міндетті түрде жатақхана беретін кәсіптік оқытуға арналған курстарға артықшылықты пайдалана отырып (мөлшер белгілеу жолымен) түсуді қамтамасыз етеді.
      Ескерту. 19-баптың 3-тармақшасы алынып тасталды - Қазақстан   Республикасының 1999.0.07. N 374 , өзгерту енгізілді - 2007.07.27.   N 320 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңдарымен.

      20-бап. Өтемдер төлеу мен жеңілдіктер беруді
              өзгерту және тоқтату үшін негіздер

      Өтемдер төлеу мен жеңілдіктер беру аумақтың статусы мен азаматтардың статусы осы Заңда белгіленген тәртіппен өзгерген ретте өзгереді және тоқтатылады.

      21-бап. Осы Заң күшінің Арал өңірінің Қазақстан
              бөлігіндегі экологиялық қасіреті салдарынан
              зардап шеккен басқа мемлекеттер азаматтарына
              қолданылуы

      Қазақстан Республикасынан тысқары жерде тұратын және Арал өңірінің Қазақстан бөлігіндегі экологиялық апат немесе экологиялық дағдарыс салдарынан зардап шеккен азаматтар осы Заңда көзделген барлық жеңілдікті қабылданған мемлекетаралық келісімдерге сәйкес пайдаланады.

ІV бөлім.
ОСЫ ЗАҢДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДЫҢ ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ
ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ АМАЛЫ

      22-бап. Осы Заңды қаржылай қамтамасыз ету
               және жүзеге асыру амалы

      Азаматтарды әлеуметтік қорғау жөнінде осы Заңда көзделген ережелерді жүзеге асыру республикалық және жергілікті бюджеттер, сондай-ақ ұйымдар мен кәсіпорындардың қаражаттары, ерікті жарналар, қайырымдылық көмек есебінен қаржыландырылады.
      Арал өңірінің Қазақстан бөлігін экологиялық сауықтыру мен әлеуметтік-экономикалық дамыту нақты жобалардың және мемлекеттік бағдарламалардың негізінде, осы Заңның талаптары ескеріле отырып жүзеге асырылады.

      23-бап. Осы Заңның жүзеге асырылуына бақылау жасау

      Осы Заңның орындалуын бақылауды Қазақстан Республикасының Министрлер Кабинеті мен жергілікті әкімдер жүзеге асырады.

      24-бап. Осы Заңның бұзылғандығы үшін жауаптылық

      Лауазымды адамдар мен азаматтар осы Заңның талаптарын орындамағаны үшін Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауапты болуы.

      Қазақстан Республикасының
      Президенті

29 наурыз, 2011 - 09:13 өзгертілді
ҚР тәуелсіздік жылдарындағы жетістіктері
Атаулы әлеуметтік көмек
АӘК есептеу бойынша онлайн калькулятор
Статусын тексеру
Қазақстанда іске асырылып жатқан үздік әлеуметтік жобалар
«Еңбек жолы» Республикалық конкурсы
Еңбек дағдыларын дамыту және жұмыс орындарын ынталаңдыру
ҰБЖ
Жаңа ұлттық қызметтер жіктеуіші